Jak obliczyć ratę kredytu? Wzór i przykład

Rata kredytu - z czego się składa

Rata kredytu 300 000 zł na 25 lat przy oprocentowaniu 6% wynosi 1 933 zł miesięcznie w ratach równych. Każda taka rata ma dwie części: kapitałową, czyli spłatę pożyczonej kwoty, i odsetkową, czyli cenę, którą płacisz bankowi za pożyczenie pieniędzy. Proporcja między nimi zmienia się z miesiąca na miesiąc i zależy od rodzaju rat.

Banki oferują dwa rodzaje rat: równe (annuitetowe) i malejące (kapitałowe). Większość kredytobiorców wybiera raty równe, bo stałą kwotę łatwiej zaplanować. Raty malejące są jednak łącznie tańsze. Chcesz od razu sprawdzić swoją ratę? Skorzystaj z naszego kalkulatora raty kredytu - policzysz oba warianty w kilka sekund. Jeśli wolisz wiedzieć, skąd bierze się wynik, poniżej masz wzory i przykłady krok po kroku.

Wzór na ratę równą (annuitetową)

Rata równa ma stałą kwotę przez cały okres kredytu. Na początku większość raty to odsetki, z czasem proporcja się odwraca - pod koniec prawie cała rata to spłata kapitału.

Przykład obliczenia krok po kroku

Kredyt 300 000 zł na 25 lat, oprocentowanie 6% w skali roku.

1. Oprocentowanie miesięczne: r = 6% / 12 = 0,5% = 0,005
2. Liczba rat: n = 25 lat x 12 = 300 miesięcy
3. Współczynnik: (1 + 0,005)^300^ = 4,4650
4. Licznik: 0,005 x 4,4650 = 0,02232
5. Mianownik: 4,4650 - 1 = 3,4650
6. Rata: 300 000 x (0,02232 / 3,4650) = 300 000 x 0,006443 = 1 933 zł

Przez 25 lat oddasz bankowi łącznie 1 932,90 zł x 300 rat = 579 871 zł. Z tego 300 000 zł to kapitał, a 279 871 zł to odsetki. Odsetki stanowią prawie połowę wszystkiego, co zapłacisz. Przy długim kredycie to normalne.

Rata kredytu w Excelu

Nie musisz liczyć potęg ręcznie. Excel i Arkusze Google mają gotową funkcję PMT, która liczy ratę równą. W polskiej wersji Excela składnia wygląda tak: PMT(stopa; liczba_okresów; wb). Stopa to oprocentowanie na jeden okres, liczba okresów to liczba rat, a wb to kwota kredytu.

Wzór na ratę malejącą (kapitałową)

Rata malejąca jest prostsza do obliczenia. Część kapitałowa jest stała (kwota kredytu podzielona przez liczbę rat), a odsetki nalicza się od salda, które co miesiąc maleje.

Pierwsza rata malejąca (2 500 zł) jest o 567 zł wyższa niż rata równa (1 933 zł). Co miesiąc spada jednak o 5 zł i od 115. raty, czyli mniej więcej po 9,5 roku, jest już niższa od raty równej. Ostatnia wynosi 1 005 zł. Łączne odsetki przy ratach malejących to 225 750 zł, o ok. 54 100 zł mniej niż przy ratach równych.

Raty równe vs malejące - które wybrać?

To jedno z najczęstszych pytań przy zaciąganiu kredytu. Odpowiedź zależy od Twojej sytuacji finansowej.

Raty malejące oszczędzają tu ok. 54 000 zł odsetek, ale wymagają wyższej zdolności kredytowej na starcie. Bank sprawdza, czy stać Cię na pierwszą, najwyższą ratę. Jeśli masz bufor finansowy i zdolność na wyższą ratę, raty malejące wychodzą taniej.

Raty równe mają inną zaletę: przez pierwsze lata zostaje Ci w kieszeni kilkaset złotych miesięcznie więcej. Jeśli te pieniądze odkładasz i co jakiś czas nadpłacasz kredyt, różnica w kosztach mocno się zmniejsza. Ile dokładnie, sprawdzisz w kalkulatorze nadpłaty kredytu.

Co wpływa na wysokość raty?

Cztery czynniki decydują o Twojej racie. Zmiana każdego z nich przekłada się na kwotę, którą płacisz co miesiąc.

• Kwota kredytu Im więcej pożyczasz, tym wyższa rata. Kredyt 200 000 zł ma ratę ok. 1 289 zł, a 400 000 zł - ok. 2 577 zł (przy 6%, 25 lat, raty równe). Zależność jest liniowa: dwa razy większy kredyt to dwa razy wyższa rata.
• Oprocentowanie Największy wpływ na koszt. Przy kredycie 300 000 zł na 25 lat oprocentowanie 5% daje ratę 1 754 zł, 6% - 1 933 zł, 7% - 2 120 zł, a 8% - 2 315 zł. Każdy punkt procentowy to ok. 180-195 zł miesięcznie.
• Okres kredytowania Dłuższy okres oznacza niższą ratę, ale wyższy łączny koszt. 300 000 zł przy 6%: na 20 lat rata 2 149 zł (odsetki ok. 215 800 zł), na 30 lat rata 1 799 zł (odsetki ok. 347 500 zł). Rata niższa o 350 zł kosztuje ok. 131 700 zł więcej odsetek.
• Rodzaj rat Raty malejące są łącznie tańsze. Oszczędność zależy od okresu i oprocentowania: przy 4% i 15 latach to ok. 9% odsetek, przy 6% i 25 latach ok. 19%, a przy 8% i 30 latach ok. 27%. Im dłuższy kredyt i wyższe oprocentowanie, tym większa różnica.

WIBOR i zmienne oprocentowanie - jak wpływa na ratę

Kredyt ze zmiennym oprocentowaniem ma je ustalone jako WIBOR (zwykle 3M lub 6M) plus stała marża banku. Sam WIBOR jest ustalany codziennie i reaguje na decyzje Rady Polityki Pieniężnej (RPP). Bank aktualizuje jednak oprocentowanie Twojej umowy co 3 albo 6 miesięcy, zależnie od rodzaju wskaźnika. Dlatego Twoja rata też się zmienia, nawet jeśli masz „raty równe".

Przy WIBOR 3M na poziomie 3,85% (początek października 2026) i marży 2% oprocentowanie wynosi 5,85%. Jeśli WIBOR spadnie do 3%, rata zmniejszy się o 151 zł. Jeśli wzrośnie do 7%, jak pod koniec 2022 roku, rata podskoczy o 613 zł. Jak mogą wyglądać najbliższe miesiące, policzyliśmy w osobnym tekście o tym, czy raty kredytów wzrosną.

Stała czy zmienna stopa?

Od kilku lat większość nowych kredytów hipotecznych udziela się z okresowo stałą stopą, najczęściej na 5 lat. Przez ten czas rata się nie zmienia, niezależnie od tego, co robi WIBOR. Po 5 latach bank proponuje nową stałą stopę na kolejny okres albo kredyt przechodzi na zmienną. Wzór na ratę jest w obu przypadkach ten sam - zmienia się tylko to, jak często podstawiasz do niego nowe oprocentowanie.

Bank nie sprawdza Twojej zdolności kredytowej przy dzisiejszym oprocentowaniu, tylko przy wyższym. Ten zapas to bufor stopy procentowej. Dla kredytu ze stopą okresowo stałą wynosi co najmniej 2,5 punktu procentowego. W naszym przykładzie bank sprawdzi więc, czy udźwigniesz ratę przy 8,35%, czyli 2 385 zł zamiast 1 905 zł. Dla kredytu ze zmienną stopą bufor powinien być jeszcze wyższy.

POLSTR zamiast WIBOR od 2027 roku

Od 1 stycznia 2027 roku nowe umowy kredytowe ze zmienną stopą będą oparte na wskaźniku POLSTR, a nie na WIBOR. Jeśli masz już kredyt na WIBOR, nic nie musisz robić. Wskaźnik będzie publikowany do końca 2036 roku, a bank może Ci zaproponować przejście na POLSTR wcześniej. Sam rachunek się nie zmienia: oprocentowanie to nadal wskaźnik plus marża, a ratę liczysz tym samym wzorem.

Jak rata zmienia się w czasie - rozkład kapitał vs odsetki

Na początku kredytu hipotecznego płacisz głównie odsetki. Przy kredycie 300 000 zł na 25 lat, oprocentowaniu 6% i ratach równych harmonogram wygląda tak:

Po pierwszym roku spłacisz zaledwie 5 340 zł kapitału z 300 000 zł (1,8%), a odsetek zapłacisz 17 855 zł. Po 10 latach saldo spadnie do 229 056 zł. Spłacisz ok. 71 000 zł kapitału, a bankowi oddasz ok. 161 000 zł odsetek. Część kapitałowa zaczyna przewyższać odsetkową dopiero od 163. raty, czyli po ok. 13,5 roku.

Dlatego nadpłaty na początku kredytu dają największą oszczędność. Każda złotówka nadpłaty w pierwszych latach zmniejsza saldo, od którego bank liczy odsetki przez kolejne 20 lat. Więcej o tym, kiedy nadpłata się opłaca, a kiedy lepiej odłożyć pieniądze, przeczytasz w tekście o nadpłacie kredytu.

Rata kredytu gotówkowego - ten sam wzór, inne koszty

Kredyt gotówkowy spłacasz prawie zawsze w ratach równych, więc działa tu ten sam wzór. Różnica polega na tym, że oprocentowanie to tylko część kosztu. Bank często dolicza prowizję, a czasem ubezpieczenie, i doliczone koszty zwiększają ratę.

Przykład: 30 000 zł na 5 lat

Pożyczasz 30 000 zł na 60 rat, oprocentowanie nominalne wynosi 10%, a bank pobiera 5% prowizji (1 500 zł) i dolicza ją do kwoty kredytu.

Prowizja wydaje się niewielka, ale podnosi ratę o ok. 32 zł, a łączny koszt kredytu o prawie 1 900 zł. Dlatego oferty kredytów gotówkowych porównuje się po RRSO (rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania), a nie po samym oprocentowaniu. RRSO uwzględnia wszystkie koszty, które bank pobiera. Jak je obliczyć, wyjaśniamy w tekście RRSO - co to jest i jak obliczyć, a dwie oferty porównasz w kalkulatorze RRSO.

Jak sprawdzić, czy bank dobrze policzył ratę

Weź z harmonogramu kwotę kredytu, oprocentowanie i liczbę rat i wstaw je do wzoru albo do kalkulatora. Wynik powinien zgadzać się z ratą od banku z dokładnością do kilku złotych. Jeśli różnica jest większa, najczęściej przyczyna jest jedna z poniższych.

• Do kwoty kredytu doliczono prowizję albo ubezpieczenie, więc bank liczy ratę od wyższej kwoty niż ta, którą dostałeś na konto.
• Część banków nalicza odsetki za faktyczną liczbę dni w miesiącu, a nie za równą 1/12 roku. Wtedy raty w harmonogramie różnią się od siebie o kilka-kilkanaście złotych, mimo że to „raty równe".
• Pierwsza rata bywa wyższa albo niższa, bo obejmuje odsetki od dnia wypłaty do pierwszego terminu spłaty, a to nie zawsze jest pełny miesiąc.
• Porównujesz ratę z RRSO zamiast z oprocentowaniem nominalnym. Do wzoru wstawiasz oprocentowanie nominalne.

Jeśli po uwzględnieniu tych rzeczy rata nadal się nie zgadza, poproś bank o wyjaśnienie wyliczenia. Masz prawo wiedzieć, z czego się bierze.

Podsumowanie - najważniejsze fakty o racie kredytu

• Rata równa to stała kwota co miesiąc, ale łącznie więcej odsetek. Kredyt 300 000 zł na 25 lat przy 6% to rata 1 933 zł.
• Rata malejąca jest wysoka na początku i niska na koniec. Łącznie wychodzi taniej, zwykle o 10-25% odsetek.
• Dłuższy okres to niższa rata, ale znacznie wyższy koszt: każde dodatkowe 5 lat to ok. 60 000-68 000 zł odsetek więcej.
• Przy zmiennej stopie rata zmienia się co 3 lub 6 miesięcy razem z WIBOR, a od 2027 roku w nowych umowach z POLSTR.
• Na początku kredytu ok. 78% raty to odsetki, dlatego nadpłaty w pierwszych latach dają największą oszczędność.

Policz swoją ratę w kilka sekund. Nasz kalkulator raty kredytu policzy obie opcje (raty równe i malejące), pokaże harmonogram spłat i łączny koszt odsetek. A jeśli chcesz wiedzieć, ile kredytu możesz dostać, sprawdź kalkulator zdolności kredytowej.